Twist van de beeldcultuur:
klei, draken en absurditeit

Kunstenaar Sietske Zandbergen is onlangs gestart met haar kunstresidentie (DOC4) bij 37PK. We zijn uitgenodigd in haar tijdelijke atelierruimte, waar ze ons welkom heet met een handdruk van kleihanden. Ze verontschuldigt zich hierom. „Ik ben bezig met klei, zoals je ziet.”

Op een tafel ligt een kleisculptuur van een liggende draak. Op de grond ligt een ander concept voor een sculptuur, eveneens van een draak. Het is overduidelijk dat ze nog maar net erin is getrokken: de ruimte is vrij kaal en er staat niets meer dan een paar tafels, een opbergkast en wat dozen. Een kapstok is er niet, haar bruinleren jas hangt aan een schroef in de muur. Een kleine speaker laat hiphop uit de jaren negentig horen.

Jan Patat persiflage

Het pittoreske atelieronderkomen kijkt uit op de Spaarne. Voor een periode van drie maanden krijgt Zandbergen de mogelijkheid om daar nieuw werk te realiseren. Ze is vorig jaar afgestudeerd aan de kunstacademie HKU in Utrecht en heeft sindsdien geëxposeerd met onder andere haar persiflage van Jan Patat (een glasvezelsculptuur dat bij veel patatzaken in Nederland en België te zien is als uithangbord).

Zandbergen had het beeld vroeger al wel opgemerkt, maar toen ze er beter naar ging kijken vond ze het - los van dat ze erom moest lachen - een vrij naargeestig figuur. „Eigenlijk is het best een grimmig mannetje, want hij is zichzelf, soort van, aan het opeten. Ook lijkt het of hij zichzelf aan het roken is. En zoiets zetten mensen dan neer als een advertentie om patat te halen. Ik vond dat heel grappig.” Voor haar scriptieonderwerp had ze de herkomst van Jan Patat gekozen. Ze wilde weten wie het ooit ontworpen had en waarom het nog steeds gebruikt wordt. „Het ontwerp komt uit de jaren tachtig, maar de ontwerper is niet te achterhalen. Wel is er vreemd genoeg een website waar je alle Jan Patatten kunt lokaliseren in Nederland en België.” Haar persiflage is een eigentijdse sculptuur met verwijzingen naar de popcultuur, ze heeft meerdere sculpturen van hem gemaakt en hem bijvoorbeeld Adidas-slippers of Nike-sneakers gegeven. Met haar werk wil Zandbergen een twist geven aan objecten uit onze beeldcultuur die vooral een kinderlijke uitstraling hebben.

Absurd maar mooi

Ze hoopt hiermee te laten zien hoe bizar sommige consumptieartikelen zijn, zoals speelgoed, gebruiksvoorwerpen of sculpturen. „Sommige dingen zijn enorm absurd, maar kunnen nog wel mooi zijn. Toch kunnen ze ook onze ondergang zijn, soort van. Zeker als je ziet dat speelgoed actiefiguren eigenlijk oorlog promoten als iets stoers en vet.” Haar kunst heeft daarom ook iets grimmigs, want ze verwerkt er afstotelijke dingen in als huid, nagels, vingers, tanden of haar. Ze denkt dat dit een fascinatie is die ontstaan is door haar opvoeding. „Mijn ouders zijn beiden arts en zij hadden het vroeger vaak over werk. Dan gebeurt het bijvoorbeeld dat mijn vader een keer door zijn vakantiefoto’s aan het bladeren is en dat er een knieoperatie tussen blijkt te staan.” Op het moment zijn draken haar fascinatie. Waarom ze hiervoor gekozen heeft, is haar niet helemaal duidelijk. „Ik ben ermee begonnen omdat het figuur me boeit. Het komt al honderden jaren terug bij allerlei culturen in tekeningen of verhalen. Wellicht is het vergelijkbaar met een kinderlijke fascinatie, maar ook de mystiek interesseert me.”

Stoerheid

Bij een eerdere expositie had ze maskers gemaakt en daaropvolgend was ze begonnen met drakenmaskers. Ook een veel gedragen T-shirt met een draak erop ziet ze als inspiratie. „Er zat een bepaald soort stoerheid aan vast.” Voor haar is het niet altijd duidelijk waar ideeën beginnen en waar het vervolgens heen zal gaan. „Het belangrijkste is dat ik enthousiast word van het onderwerp.” De komende drie maanden gaat Zandbergen samenwerken met de Haarlemse kunstenaar Rutger van der Tas. Ze zullen werken aan een duo tentoonstelling die, als afsluiting van haar werkperiode, in april bij exporuimte 37PK wordt getoond.

Bij de DOC4 kunstresidentie kunnen kunstenaars en artiesten op uitnodiging van 37PK een periode in Haarlem werken en verblijven. Dit in combinatie met kleinschalige publieke activiteiten. 37PK werkt hierin samen met Nieuwe Vide, Frans Hals Museum en Sugar Pop Institute.

Geschreven voor Haarlems Dagblad
Gepubliceerd op 16 januari 2025
Tekst: Jeroen Hoenselaar
Foto: United Photos/Toussaint Kluiters
Link naar artikel