Weemoedig koppen zoals
die van Hopper

Huis van Sam de Jongh groeit
dicht met al zijn schilderijen

In galerie De Waag is vanaf 31 januari de tentoonstelling ’Tussenstation Haarlem’ van Sam de Jongh te zien. Hij toont portretten van jonge danseressen en Oekraiense vluchtelingen.

Voor zijn modellen is Haarlem een tussenstation, omdat ze hier tijdelijk zijn voor hun opleiding tot danser of omdat ze als vluchteling in Haarlem een veilig - hopelijk kortstondig - onderkomen hebben. Zo’n 25 jaar geleden maakte Sam de Jongh een radicale carrièreswitch. Na lange tijd een tandartspraktijk te hebben gehad werd hij kunstschilder. Stoppen als tandarts was niet geheel vrijwillig, maar is het gevolg van een allergische reactie. Zijn tandartspraktijk aan huis bouwde hij om tot atelier. We bezoeken hem daar.

Koffie, thee en koekjes

Met zijn achten komen zij iedere week samen om modellen te schilderen. Een van de schilders is een jonge Russische vrouw. Zij droeg Oekraïense dames voor die geïnteresseerd waren in model zitten. Omdat de schilderclub altijd op zoek is naar modellen, sprak Ria de Jongh de choreograaf van dansopleiding Dance in Art aan. Het fijne van dansers is dat zij langdurig in een pose kunnen blijven staan zonder moe te worden. De danseressen zijn vaak maar kort in Nederland voor de opleiding. Model zitten is dan een aardige bijverdienste.

Gaskacheltje

Schilder Sam de Jongh gaat de trap op naar zijn atelier, volgens Ria een reis van de warmte naar de kou. De kou valt mee. De enige warmtebron is een oude gaskachel. Zijn atelier is rommelig, maar netjes. Naast een veelheid aan schilderijen die her en der staan, zien we spatels en kwasten. Op de ezel staat een werk in wording met daarop een fluitist. ,,De arm klopte nog niet, die heb ik net veranderd, want die was te lang.” Hij kiest voor olieverf, waarmee hij gemakkelijker kan werken dan met acrylverf. Acryl is snel droog en daardoor kun je het tijdens het proces niet goed aanpassen. ,,Een schilderij gemaakt van olieverf kun je heel makkelijk meenemen in een tas. En als het een klein beetje beschadigd is, kun je dat thuis verbeteren.”

Weemoedige blik

De schilderkunst van Jan Sluijters is een van zijn inspiratiebronnen. Sluijters schilderde veel vrouwenportretten, vaak in felle tinten. Sam vindt ook dat zijn schilderijen iets weg hebben van de kunst van Edward Hopper, die mensen schildert met een weemoedige blik in de leegte. ,,En voor Frans Hals hebben de meeste schilders wel bewondering.” Een gedenkwaardig moment in zijn
kunstenaarsbestaan was de tvkunstwedstrijd ’Het Naakt’ van AvroTros in 2016, waarin hij doordrong tot de finale. Uit 3500 deelnemers was hij samen met negentien anderen uitverkoren voor een expositie in museum de Fundatie in Zwolle.

Dichtgroeien

Trots toont hij het werk dat hij in Zwolle exposeerde, het heeft een prominente plek in de woonkamer. In huis hangt het merendeel van zijn kunstwerken. Hij heeft zoveel gemaakt dat ze volgens Ria ’helemaal dichtgroeien’. Stellagekasten vol. Dit was voor hem een reden over te stappen op schilderpapier. Ria en zijn kinderen oefenden lichte druk op hem uit om zijn werk wat vaker tentoon te stellen. ,,Je wordt volgend jaar 80 jaar, wil je je schilderijen dan niet laten zien?” De expositie bij De Waag is het resultaat van deze goedbedoelde pressie.

De tentoonstelling ’Tussenstation Haarlem’ is te zien van 31 januari tot 23 februari. Galerie De Waag zit aan Spaarne 30RD, Haarlem.

Geschreven voor Haarlems Dagblad
Gepubliceerd op 29 januari 2025
Tekst: Jeroen Hoenselaar
Foto: United Photos/Toussaint Kluiters
Link naar artikel